Yeryüzündeki temmuz ayı ortalama sıcaklık dağılışını gösteren harita incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkar:

* Temmuz ayında Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsimi yaşanır. Bu nedenle en yüksek sıcaklıklar Kuzey Yarım Küre’dedir. En yüksek sıcaklık ortalamaları Afrika’nın kuzeyi ile Kuzey Amerika ve Asya kıt’alarının iç kesimlerindedir (30 °C’nin üzerinde).

* Temmuz ayında, Güney Yarım Küre’de kış mevsimi yaşanır. Bu nedenle en düşük sıcaklıklar Güney Yarım Küre’dedir. En düşük sıcaklık ortalamaları Antarktika kıt’asındadır (- 25 °C’nin altında).
« İzoterm eğrileri, temmuz ayında Kuzey Yarım Küre’ de karalar üzerinde kuzeye, denizler üzerinde güneye yönelir. Bu durum, bize temmuz ayında Kuzey Yarım Küre’de karaların denizlerden daha sıcak olduğunu gösterir.
* Güney Yarım Küre’de ise izoterm eğrilerinin uzanışı Kuzey Yarım Küre’dekinin tersi bir durumdadır. Ancak uzanışları daha düzgündür.
* Güney Yarım Küre’de denizler daha çok yer kapladığı için, bu yarım küredeki kış sıcaklıkları Kuzey Yarım Küre’deki kış sıcaklıklarından daha yüksektir.

Yeryüzündeki Sıcaklık Dağılışı konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı is a post from: Ekoloji

Yeryüzündeki ocak ayı ortalama sıcaklık dağılışını gösteren harita incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkar:

* Ocak ayında Kuzey Yarım Küre’de kış mevsimi yaşanır. Bu nedenle en düşük sıcaklıklar Kuzey Yarım Küre’dedir. En düşük sıcaklık ortalamaları Asya kıt’asının kuzeydoğusundadır (-40 °C’nin altında).
* Ocak ayında, Güney Yarım Küre’de yaz mevsimi yaşanır. Bu nedenle en yüksek sıcaklıklar Güney Yarım Küre’dedir. En yüksek sıcaklık ortalamaları Afrika kıt’asının güneyi ile Avustralya’dadır. ( 30 °C’nin üzerinde)

* İzoterm eğrileri, ocak ayında Kuzey Yarım Küre’de karalar üzerinde güneye, denizler üzerinde ise kuzeye doğru çıkıntı yapar. Bu durum, bize ocak ayında Kuzey Yarım Küre’de karaların denizlerden daha soğuk olduğunu gösterir.
* Güney Yarım Küre’de ise izoterm eğrilerinin uzanışı Kuzey Yarım Küre’dekinin tersi bir durumdadır. Ancak uzanışları daha düzgündür.
* Okyanusların doğu kıyılarının, batı kıyılarına göre daha sıcak olduğu gözlenir. Bu durum okyanusların doğu kıyılarındaki sıcak okyanus akıntılarının ve batı rüzgârlarının olumlu etkisinden kaynaklanır.

Yeryüzündeki Sıcaklık Dağılışı konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı is a post from: Ekoloji

Yeryüzündeki yıllık ortalama sıcaklık dağılışını gösteren harita incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkar:

* Dünya’nın geoit şekline bağlı olarak, genelde ekvatordan kutuplara gidildikçe sıcaklık değerleri azalır. Ancak, en yüksek sıcaklıklar ekvator çevresinde değil, Kuzey Yarım Küre’deki Yengeç dönencesi çevresinde gözlenir.
* Kuzey Yarım Küre, Güney Yarım Küre’ye göre daha sıcaktır. Çünkü Kuzey Yarım Küre’de karaların kapladığı alan Güney Yarım Küre’dekinden fazladır.

* Kuzey Yarım Küre’de, yüksek enlemlerdeki karaların batı kıyıları, doğu kıyılarına göre daha sıcaktır. Bunun nedeni karaların batı kıyılarında sıcak okyanus akıntılarının (Gulf Stream, Alaska gibi) etkili olmasıdır.
* Kuzey Yarım Küre’deki yıllık sıcaklık farkları, Güney Yarım Küre’dekinden daha fazladır. Bunun nedeni, Kuzey Yarım Küre’de karaların kapladığı alanın Güney Yarım Küre’dekinden fazla olmasıdır.
* Kuzey Kutup Bölgesi’ndeki sıcaklık değerleri, Güney Kutup Bölgesi’ndekine göre daha düşüktür. Bu durum, yine kara ve deniz dağılışıyla ilgilidir.
* Normal koşullarda termik ekvator ile Yer ekvatorunun üst üste çakışması gerekir. Ancak termik ekvator ortalama 8° kuzeye kaymıştır. Nedeni, Kuzey Yarım Küre’de karaların fazla olması ve sıcak okyanus akıntılarının etkisidir.

Meridyenlerin en sıcak noktalarını birleştiren eğriye termik ekvator denir.

Yeryüzünde üç farklı sıcaklık kuşağı meydana gelmiştir:

Sıcak kuşak: Bu kuşakta yıllık ortalama sıcaklık 20 °C’nin üzerindedir. Bununla birlikte, bazı araştırmacılar en soğuk ay ortalama sıcaklığının 18 °C’den fazla olduğu yerleri sıcak kuşak içinde gösterirler. Güneş ışınları, bu kuşağa yılda iki kez dik, diğer zamanlarda da dike yakın açılarla geldiğinden, buralar yeryüzünün en çok ısınan yerleridir.

Ilıman kuşak: Bu kuşakta yıllık ortalama sıcaklık 20 °C’nin altındadır. Fakat en soğuk ay ortalaması 10 °C nin üzerindedir. Ilıman kuşağın kapladığı alan Kuzey Yarım Küre’de daha geniştir.

Soğuk kuşak: Bu kuşakta, en sıcak ayın ortalaması bile 10 °C’nin altındadır. Kutup bölgeleri bu kuşakta yer alır. Soğuk kuşak, denizlerin daha çok yer kaplaması nedeniyle, Güney Yarım Küre’de daha geniş bir alana yayılmıştır.

Sıcaklık kuşakları kara ve deniz dağılışına, sıcak ve soğuk okyanus akıntılarına göre bazı yerlerde genişler, bazı yerlerde daralırlar. Yaz ve kış mevsimlerindeki izoterm haritalarında kara ve denizler ile okyanus akıntılarının etkileri daha belirgin olarak görülür. Temmuz ayında Kuzey Yarım Küre’nin sıcak kuşağında yer alan kara kesimlerinde sıcaklık ortalamaları 30 – 35 °C’yi geçerken, ocak ayında aynı yarım küredeki karaların kuzey kesimlerinde sıcaklık ortalamaları -40 °C’nin altına düşer.

Yeryüzündeki Sıcaklık Dağılışı konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı is a post from: Ekoloji

Sıcaklıkların Dünya üzerindeki ya da bir ülkedeki dağılışı izoterm haritaları ile gösterilir, izotermler, sıcaklıkları eşit olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen eğrilerdir. Bunlara eş sıcaklık eğrileri de denilmektedir. İzoterm haritaları günlük, aylık, yıllık ve uzun yılların ortalama değerlerine göre çizilir.

İzoterm haritaları ikiye ayrılır:

Gerçek izoterm haritaları

Bu haritalar, yeryüzünde ölçülen gerçek sıcaklık değerlerini gösterirler. Ancak, gerçek değerler yeryüzü şekillerine göre büyük farklılıklar gösterir.

İndirgenmiş izoterm haritaları

Yükselti sıcaklığı etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Bu nedenle yükseltileri farklı yerlerin sıcaklıklarını karşılaştırabilmek için izotermler çizilirken sıcaklıklar deniz seviyesine indirgenir. Böylece her yerin sıfır metre yükseklikte olduğu varsayılır. Her yerin gerçek sıcaklığına, yükseltiden dolayı kaybettiği sıcaklığın ek-lenmesiyle indirgenmiş sıcaklık bulunur. Örneğin, 1000 metre yükseklikteki bir yerin gerçek sıcaklığı 15 °C ise, bu yerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı;

15 °C +(1000 : 100) x 0,5 =15 °C + 5 °C = 20 °C’dir.

Yeryüzündeki sıcaklık dağılışını incelemek için daha çok yıllık ortalama sıcaklık dağılışı haritası ile ekstrem (en sıcak ve en soğuk) ayları temsil eden ocak ve temmuz izoterm haritaları kullanılır.

a. Dünya’nın Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı
b. Dünya’nın Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı
c. Dünyanın Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı

Yeryüzündeki Sıcaklık Dağılışı is a post from: Ekoloji

Kar örtüsü, bir yerin sıcaklığını etkiler. Kar örtüsü beyaz ve parlak olduğundan güneş ışınlarının önemli bir tasmını yansıtır. Bu nedenle karlarla kaplı dağ zirveleri, güneş ışınlarını daha güçlü aldığı hâlde ısınamaz ve kar yerde kalır. Ancak, toprağın ışıma ile ısı kaybını önlediğinden toprak sıcaklığının düşmesini önler. Bu durum, kar yağışından önce toprağa ekilen buğday gibi tazı tarım ürünlerinin don olayına karşı korunmasını sağlamaktadır. Kar çiçekleri de yine aynı nedenden adayı kar altından kar yüzeyine çıkarak çiçek açarlar.

Kar örtüsü toprağın ısı kaybını önler.

Toprağın nemi ve taşların cinsi de, bir yerin ısınmasında etkilidir. Taşların özgül ısıları farklı olduğundan, ısınma ve soğumaları da farklılık gösterir. Koyu renkli ve pürüzlü yüzeyler daha çok ısınırken, açık renkli yüzeyler daha az ısınır. Ayrıca nemli toprak, geç ve az ısınır, geç ve az soğur.

Havanın açık ya da kapalı olması da sıcaklığı etkileyen diğer bir faktördür. Kış mevsiminde, havanın bulutlu olduğu günlerde ısı kaybı azaldığından sıcaklık değerleri yüksektir. Havanın bulutsuz olduğu günlerde ise, ısı kaybı fazla olduğundan sıcaklık değerleri düşüktür. Kuru ve ayaz bir hava yaşanır.

Kışın bulutlu günlerde sıcaklık değerleri yüksek olur.

Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Sıcaklığı Etkileyen Diğer Etkenler is a post from: Ekoloji

Bitki örtüsü, aslında sıcaklık ve yağışın bir sonucudur. Ancak, herhangi bir yerde oluşan bitki örtüsünün sıcaklık üzerinde bazı etkileri olduğunun göz ardı etmemek gerekir. Bitkilerin yapısının büyük bir kısmında su bulunduğu için, gür bitki örtüsü ile kaplı alanlar sıcaklık yönünden denizlere benzer özellikler gösterir.

Bitki örtüsünün gür olduğu alanlar yazın serin, kışın ılık olurlar.

Bitki örtüsü, güneş ışınlarının bir kısmını emerek gündüz yerin fazla ısınmasını önler. Gece ise, yerden ışılan sıcaklığın bir bölümünü tutarak fazla soğumayı engeller. Bunun sonucunda, bitki örtüsünün gür olduğu alanlar ile bitki örtüsünün cılız olduğu alanlar arasında, sıcaklığın dağılışı açısından önemli farklar ortaya çıkmaktadır. Bitki örtüsünün gür olduğu yerler, yaz aylarında ve gündüz saatlerinde serin, kış aylarında ise gece saatlerinde ise daha ılıktır.

Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Bitki Örtüsü is a post from: Ekoloji

Rüzgârların oluşum merkezleri ve esme yönleri, sıcaklık dağılışını etkileyen önemli etmenlerden biridir. Hava kütleleri, üzerinde bulunduğu yüzeyin sıcaklıklarından etkilenirler. Buna bağlı olarak, sahip oldukları sıcaklıkları ulaştıkları alana taşırlar. Enlem – sıcaklık ilişkisine bağlı olarak, ekvator yönünden kutup yönüne doğru esen rüzgârlar sıcaklığı yükseltirken, kutup yönünden ekvator yönüne doğru esen rüzgârlar sıcaklığı düşürmektedir.

Rüzgârların, enleme bağlı olarak sıcaklığa etkisi

Denizden karaya doğru esen rüzgârlar kışın ılıtıcı, yazın ise serinletici etkide bulunur. Karadan denize doğru esen rüzgârlar ise kışın sıcaklığı düşürücü, yazın sıcaklığı yükseltici etkide bulunur.

Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Rüzgarlar is a post from: Ekoloji

Okyanus akıntıları, hem denizler hem de karalar üzerinde havanın sıcaklığını etkilerler. İlk harekete geçtikleri denizlerin sıcaklıklarını ulaştıkları yerlere taşırlar. Bu nedenle, okyanus akıntıları sıcaklığın ekvatordan kutuplara doğru düzenli olarak azalmasını engellemektedir.

Ekvator çevresinden kutuplara doğru hareket eden sular sıcak okyanus akıntısı özelliği taşır ve geçtiği kıyılarda havanın ısınmasına yol açar. Gulf Stream, Brezilya, Alaska ve Kuro Şivo gibi okyanus akıntıları sıcak karakterlidir.

Kutuplardan ekvatora doğru hareket eden sular da, soğuk okyanus akıntısı özelliği taşır ve geçtiği kıyılarda havanın soğumasına yol açar. Labrador, Kanarya, Humbolt (Peru), Benguela, Kaliforniya ve Oya Şivo gibi okyanus akıntıları da soğuk karakterlidir.

Yeryüzündeki başlıca okyanus akıntıları

Okyanus akıntıları, eş sıcaklık (izoterm) eğrilerinin denizler üzerinde sapmaya uğramasına yol açar. Soğuk okyanus akıntıları izoterm eğrilerini ekvatora doğru yaklaştırırken, sıcak okyanus akıntıları bu eğrilerin kutuplara doğru yaklaşmasını sağlar. 60° kuzey enleminin ocak ayı sıcaklık ortalaması -16 °C iken, aynı enlemdeki Batı Avrupa kıyılarının ortalama sıcaklığı + 2, + 3 °C’dir. Bu durum, Gulf Stream sıcak okyanus akıntısından kaynaklanır. Batı Avrupa kıyıları ile aynı enleme sahip Kuzey Amerika kıyılarının ocak ayı ortalama sıcaklığı, Labrador soğuk okyanus akıntısının etkisiyle – 20 “C’ye kadar düşmektedir.

Okyanus akıntılarının, balıkçılık üzerinde de önemli etkileri vardır. Çünkü, sıcak ve soğuk akıntıların karşılaştıkları yerlerde bol miktarda oksijen, yosun ve plankton bulunur. İngiltere, Norveç ve Japonya bu gibi yerlerden yararlanan ülkelerin başında gelir.

Sıcak ve soğuk okyanus akıntılarının karşılaştıkları yerlerde tehlikeli sisler meydana gelir. Bu durum, deniz ulaşımını olumsuz etkiler.

Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Okyanus Akıntıları is a post from: Ekoloji

Nem derecesinin yüksek olduğu yerlerde, günlük ve yıllık sıcaklık değişimi daha azdır. Nem, kısa dalgalı güneş ışınlarının yeryüzüne kadar ulaşmasına olanak sağlar. Ancak, ısınan yeryüzünün gökyüzüne doğru yansıttığı uzun dalgalı ışınları bir örtü gibi tutar. Buna sera etkisi adı verilir.

Nem, bir yerin fazla ısınmasını ve soğumasını önler. Güneş ışınlarının dik ve dike yakın açılarla geldiği ekvator ve çevresinin, Dünya’nın en sıcak yerleri olması gerekirken nemin yüksek olması bu sonucu engellemiştir. Dünya’nın en sıcak yerleri dönenceler çevresi olmuştur.

Dönenceler çevresinin, Dünya’nın en sıcak yerleri olmasında etkili olan faktör alçalıcı hava hareketleri sonucunda nem oranlarının çok düşük olmasıdır.

Deniz yüzeylerinde, vadilerde ve alçak ovalarda nemliliğin yüksek olmasından dolayı sıcaklık kaybı az iken, dağ zirvelerinde nemliliğin düşük olmasından dolayı sıcaklık kaybı fazladır.

Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Atmosferin Nem Derecesi is a post from: Ekoloji

Güneş ışınları, karalarda 50-100 cm’lik bir derinliğe kadar etkilidir, denizlerde ise güneş ışınları, 150 – 200 metre derinliğe kadar etkili olur. Her iki yüzeye de eşit miktarda enerji gelmesine rağmen, güneş ışınları denizlerde daha kalın bir tabakayı ısıttığı için, denizler daha az ve geç ısınır. Buna karşılık, güneş ışınları karalarda daha ince bir tabakayı ısıttığı için karalar daha çok ve hızlı ısınır. Ayrıca toprak ve suyun özgül ısılarının farklı olması da, karaların fazla ısınmasında etkilidir. Kara ve denizlerin ısınma özelliklerine bağlı olarak sıcaklık yazın karalarda çok yükselir, kışın da çok düşer. Günlük ve yıllık sıcaklık farkları çok fazladır. Deniz etkisinde kalan yerlerde ise aşırı ısınma ve soğuma görülmez. Günlük ve yıllık sıcaklık farkları azdır.

Denizler karalara göre geç ısınıp geç soğuduğundan, karasal iklimlerde en sıcak ay temmuz, en soğuk ay ocaktır. Denizel iklimlerde ise en sıcak ay ağustos, en soğuk ay şubattır. Kuzey Yarım Küre’de karaların oranının fazla olması, yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin Güney Yarım Küre’ye göre 2 °C daha fazla olmasını sağlamıştır.

Sıcaklık konusuna dönmek için buraya tıklayınız.

Kara ve Denizlerin Dağılışı is a post from: Ekoloji