Yüksek basınç (antisiklon) alanlarından alçak basınç (siklon) alanlarına doğru hareket eden yatay hava akımlarına rüzgâr denir. Bir iklim elemanı olarak rüzgârın yönü, hızı ve şiddeti ile esme sıklığının bilinmesi gerekir.
Rüzgârın Yönü
Rüzgârların bulunduğumuz yöne doğru estiği doğrultuya rüzgârın yönü denir. Rüzgâr yönleri coğrafî yönlerle belirtilir. Batı rüzgârı, kuzey rüzgârı gibi. Rüzgâr yönleri, rüzgâr oku adı verilen bir aletle belirlenir.
Rüzgârın yönünü belirleyen etkenler şunlardır:
Basınç Merkezlerinin Konumu: Rüzgârların yönünü öncelikle basınç merkezlerinin konumu belirler. Basınç merkezlerinin yer değiştirmesi rüzgârın yönünün de değişmesine yol açar.
Yer Şekilleri: Rüzgârlar, basınç merkezleri arasında hareket ederken yer şekillerine göre yön değiştirirler. Engebeli karalar üzerinde rüzgârların yön değişikliği daha fazla olur. Bir bölgede rüzgârın yıl içinde en fazla estiği yöne hakim rüzgâr yönü denilmektedir.
Bir bölgedeki hakim rüzgâr yönü yer şekillerine göre ortaya çıkar. Örneğin, İstanbul ve Çanakkale illerindeki hakim rüzgâr yönü, boğazların uzanış doğrultusu ile paralellik gösterir.
Yer Yuvarlağı’nın Dönmesi: Dünya, kendi ekseni etrafında hareket ettikçe, rüzgârlar basınç merkezleri arasındaki en kısa yolu izleyemezler. Rüzgârlar, Kuzey Yarım Küre’de hareket yönünün sağına, Güney Yarım Küre’de ise hareket yönünün soluna doğru sapma gösterirler.
Rüzgârın Hızı ve Şiddeti
Hava kütlelerinin yatay olarak birim zamanda aldığı yola rüzgârın hızı denir. Rüzgârın hızı saatte kilometre (km/saat) ya da saniyede metre m olarak ifade edilir. Rüzgâr hızı anemometre adı verilen bir aletle ölçülür. Rüzgârın hem hızını, hem de yönünü ölçen cihazlar da vardır. Bunlara da anemograf denir.
Rüzgâr şiddetini belirtmek için Beaufort (Bofor) Iskalası adı verilen bir çizelge de kullanılır. Bu çizelgeye göre durgun hava 0, sert rüzgâr 7, en kuvvetli rüzgâr ise 12 şiddetinde sayılır.
Rüzgârın hızı ve şiddetini belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
Basınç Farkı: Rüzgârların hızı basınç farkıyla doğru orantılı olarak değişir. Basınç farkı çok ise rüzgârın hızı fazla, basınç farkı az ise rüzgârın hızı azdır. İki bölge arasındaki basınç farkının sona ermesi ile rüzgâr etkinliğini kaybeder.
İzobar haritalarında iki nokta arasındaki basınç farkına gradyan denir. İzobar eğrilerinin sık olduğu yerlerde gradyan kuvvetli, seyrek olduğu yerlerde gradyan zayıftır.
Basınç Merkezleri Arasındaki Uzaklık: Basınç farkları aynı olan, ancak birbirlerinden farklı uzaklıkta bulunan noktalar arasında rüzgâr hızları farklıdır. Birbirine yakın olan noktalar arasında, izobar yüzeylerinin eğimi ile rüzgâr hızı fazladır. Birbirine uzak olan noktalar arasında ise, izobar yüzeylerinin eğimi ile rüzgâr hızı azdır.
Yer Yuvarlağı’nın Dönmesi: Dünya’nın dönüşüne rağlı olarak, rüzgârlar düz çizgiler yerine saparak hareket ederler. Bu sapmalar ise onlara hız kaybettirir.
Sürtünme: Engebeli arazilerde esen rüzgârlar, çok sayıda engelle karşılaştığı için hızlarında azalma olur. Bundan dolayı, sürtünmenin azaldığı düz ve açık alanlarda rüzgârların hızı daha fazladır.
Rüzgârın Esme Sıklığı (Frekansı): Rüzgârın bir yöndeki esme sayısına rüzgârın esme sıklığı (frekansı) denir. Rüzgârın esme sıklığı, rüzgârın hangi yönden, ne kadar süreyle ve kaç defa estiğini gösterir. Rüzgâr esme sıklıkları rüzgâr gülü diyagramları ile gösterilir.
{ 1 trackback }